Non ho alcun dubbio: il sorriso che illumina la comitiva è certamente merito di Renato Guttuso. Non oso neppure immaginare quale battuta abbia appena pronunciato, a giudicare dalle espressioni degli illustri personaggi, sospese tra il divertimento e un certo, velato imbarazzo.
Per scimmiottare, con tutta umiltà, il “mio professore”, Guttuso, provo anch’io a strapparvi un sorriso con questi versi:
Com’era bedda e culurata Baarìa
«Tutti scrìvinu,
sei penni centu liri!»
Accussì abbanniava u Trapani,
ntisu comu u «dòllari, dòllari»,
mentri vinnìa i penni a birò
e, quannu passava pi li dollari:
«Accattu i dollari! Accattu i dollari!» dicia.
C’era puru Casimiru,
fermu «sutta l’Archi»,
chi sicaretti
ri cuntrabbannu.
Nun abbanniava,
nun facìa rumuri:
stava fermu ddà,
silenzìusu e sulu,
comu unu ca sapìa
ca certi bisinisi
si fannu senza vuci.
A punta i cantunera,
tra u Stratuneddu e a Matrici,
Pinuzzu u Chitarrella,
cu un tavulinu
e un vanchiteddu nicu.
Facìa carameli artìa,
e mentri li vinnìa,
cu la so vuci fina, dicia:
«Ti passa la tussi!
Cu sulu cincu liri!»
Quannu, sunava
a campana a morti,
si firmava Baarìa.
Arrivava Mariucceddu,
ca ghirlanda ’n coddu
comu fussi na cullana,
e accumpagnava u mortu
ca mancu canusceva.
Chistu era u me paisi,
u paisi ri Baarìa,
quannu era beddu
e culuratu.
Ogni strata avìa na vuci,
ogni cantunera a so storia,
ogni cristianu facia na parti
nta sta granni puisia
ca si chiamava Baarìa.
Ora, inveci, u baariotu
si fa u video
pi mittìllu su YouTube,
e si fa puru u selfie
pi spuntari supra Facebook,
si talià nta lu schermu
e si sinti mui mpurtanti.
Chistu, è ora u me paisi,
u paisi ri la Baarìa,
senza culuri,
e senza maistrìa.
Mi dumannu:
Unn’è Gnaziu ’u Marfitanu,
cu cascavaddu ’n manu
e a puisia ’n vucca?
Unn’è u picciriddu
ca arrivava sempri primu
nta li cursa ri cavaddi?
Unn’è Nufrieddu,
ca sfidava a tutti
e, ridennu, ricìa:
«Rové, rové,
puru cu figghiu du Re!»
Unn’è tutta dda genti,
ca facìa di na strata
u parcu run tiatru
cu na storia ri cuntari?
E si vuliti capiri megghiu
chiddu ca vogghiu diri,
faciti vostru
stu me cunsigghiu:
Friquintati genti
megghiu ri vuatri
e cuntintativi d’essiri
l’ùrtimi tra li megghiu;
nun friquintati
quaquaraquà
pi essiri li megghiu
tra li cchiù scarsi.
Faciti ancora ru me paisi
un postu beddu e culuratu,
comu quannu a genti
avia ancora na storia ’n vucca,
na cosa nova da tramannari.
Nella foto: Eugenio Montale, Salvatore Quasimodo, Giuseppe Ungaretti, Arnoldo Mondadori, Francesco Messina, Arturo Tofanelli e Renato Guttuso, 1963







